Het lijkt misschien vreemd om met lichamelijke klachten zoals rugpijn, maagpijn of hartkloppingen naar een psycholoog te gaan, maar psychische en lichamelijke klachten treden vaak gezamenlijk op.
Het komt regelmatig voor dat patiënten met (blijvend) letsel of lichamelijke gezondheidsproblemen hiervan ook mentaal last hebben. Psychologen gaan bij deze patiënten vaak op zoek naar aanwijzingen in het klachtenpatroon om de onderliggende oorzaken van lichamelijke klachten te achterhalen. Omgekeerd komt het ook voor dat als je een psychische klacht hebt, dit zich kan uiten in lichamelijke klachten.
Onverklaarde lichamelijke klachten
Heb je last van lichamelijke klachten zoals hoofdpijn, slapeloosheid of rugpijn en heeft je huisarts de oorzaak niet kunnen vinden? Vaak gaan deze klachten na enige tijd vanzelf weer over, maar soms kun je er lange tijd last van houden of de klachten kunnen verergeren. In sommige gevallen is er wel een medische oorzaak gevonden, maar je klachten zijn erger of duren langer dan je zou verwachten. Je hebt dan last van een onverklaarde lichamelijke klacht, ook wel SOLK genoemd (Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten).
Onverklaarde lichamelijke klachten is een groep aandoeningen waarbij je last hebt van lichamelijke klachten, zonder dat daar na een medisch onderzoek een (geheel) lichamelijke oorzaak voor te vinden is.
In het verleden werd nog weleens gezegd, dat onverklaarde lichamelijke klachten ‘tussen de oren’ zouden zitten, alsof de patiënt de klachten zou hebben ingebeeld. De realiteit is veel gecompliceerder dan dat.
Artsen en psychologen letten bij lichamelijke klachten op aanwijzingen in het klachtenpatroon om te bepalen of er sprake is van een onderliggende lichamelijke of psychische oorzaak.
Tegenwoordig weten we dat psychische problemen zoals stress en angst kunnen leiden tot een breed scala aan zeer ernstige symptomen, waaronder pijn, spijsverteringsstoornissen, huidproblemen en nog veel meer. Deze problemen zijn allemaal heel reëel en verdienen het om serieus genomen te worden. Daarnaast kunnen aandoeningen die een onderliggende lichamelijke oorzaak hebben, verergeren door stress en angst. Lichaam en geest staan immers met elkaar in verbinding.
De volgende lichamelijke klachten kunnen voorkomen:
- buik-, maag- en darmklachten;
- buikklachten;
- chronische hoofdpijn;
- nek-, schouder- of rugpijn;
- spier- of gewrichtspijn;
- chronische vermoeidheid;
- moeheid;
- chronisch vermoeidheidssyndroom;
- gewichtsveranderingen;
- duizeligheid;
- hartkloppingen;
- huidproblemen;
- benauwdheid;
- misselijk;
- misselijkheid;
- slapeloosheid.
Klachten als benauwdheid, misselijkheid en moeheid komen vaak voor bij aanhoudende lichamelijke klachten. Chronisch vermoeidheidssyndroom is een voorbeeld van een complexe aandoening waarbij deze symptomen kunnen optreden.
Als je klachten niet voldoende lichamelijk verklaard kunnen worden, dan zijn er mogelijk psychische factoren zoals stress of een burn-out, een traumatische gebeurtenis of problemen in je relatie die een rol kunnen spelen.
Een burn-out kan bijvoorbeeld leiden tot hoofdpijn, maagpijn of spierpijn. En als je last hebt van slaapproblemen, kan dit een gevolg zijn van een depressie of een angststoornis. Je weet niet altijd bij deze klachten wat nu de oorzaak of het gevolg is. Het is wel bekend dat de klachten elkaar kunnen versterken.
Oorzaken en factoren
Bij aanhoudende lichamelijke klachten (ALK) is het vaak lastig om direct een duidelijke lichamelijke oorzaak te vinden. Soms wordt er na uitgebreid onderzoek wel een lichamelijke oorzaak gevonden, zoals een chronische ziekte of een specifieke aandoening die pijn, vermoeidheid of andere klachten veroorzaakt. In veel gevallen blijft de oorzaak echter onduidelijk, wat voor veel frustratie en onzekerheid kan zorgen.
Psychische klachten spelen regelmatig een belangrijke rol bij het ontstaan en het stand houden van onverklaarde lichamelijke klachten. Negatieve gedachten, angst en depressie kunnen de beleving van pijn, vermoeidheid of andere symptomen versterken. Ook stress en spanningen hebben een groot effect op het lichaam: ze kunnen bijvoorbeeld leiden tot hoofdpijn, buikpijn of slaapproblemen. Chronische stress kan het immuunsysteem verzwakken, waardoor je vatbaarder wordt voor andere klachten of ziekten.
Slaapproblemen komen vaak voor bij mensen met aanhoudende lichamelijke klachten. Slecht slapen kan leiden tot meer vermoeidheid, prikkelbaarheid en een verhoogde gevoeligheid voor pijn. Ook ervaringen uit het verleden, zoals mishandeling of trauma, kunnen een blijvende invloed hebben op het lichaam en bijdragen aan het ontstaan van onverklaarbare klachten.
Daarnaast zijn er genetische factoren die kunnen meespelen: sommige mensen zijn gevoeliger voor het ontwikkelen van chronische pijn of vermoeidheid. Ook leefstijl speelt een rol. Weinig beweging, een ongezond voedingspatroon of langdurige overbelasting kunnen het risico op aanhoudende klachten vergroten. Een verkeerde houding of een ongunstig bewegingspatroon kan spierpijn en andere fysieke klachten veroorzaken.
Medicatie is een andere factor om rekening mee te houden. Sommige medicijnen hebben bijwerkingen die lichamelijke klachten kunnen veroorzaken of verergeren. Het is daarom belangrijk om samen met je behandelaar te kijken naar de medicatie die je gebruikt. Tot slot komen aanhoudende lichamelijke klachten vaak voor in combinatie met andere aandoeningen, zoals diabetes, depressie of angststoornissen. Deze comorbiditeit vraagt om een brede blik en een persoonlijke aanpak.
Door al deze factoren mee te nemen en samen te werken met verschillende zorgverleners, zoals de huisarts, psycholoog, fysiotherapeut of praktijkondersteuner, kan er een behandelplan op maat worden gemaakt. Zo wordt niet alleen gezocht naar een lichamelijke verklaring, maar wordt er ook aandacht besteed aan psychische, sociale en leefstijlfactoren die een rol kunnen spelen bij jouw klachten.
Behandeling onverklaarde lichamelijke klachten
Als niet duidelijk is waar je lichamelijke klachten vandaan komen, kun je erg bezorgd zijn. Als na enige tijd blijkt dat de lichamelijke klachten aanhouden of verergeren, kan het verstandig zijn om een psycholoog te raadplegen.
Tijdens de behandeling onderzoeken we welke psychische factoren je lichamelijke klachten veroorzaken, verergeren of in stand houden. Cognitieve gedragstherapie is een bewezen effectieve behandeling voor onverklaarde lichamelijke klachten en kan een gunstig effect hebben op het verminderen van klachten. Als dit duidelijk is, kunnen we de behandeling hierop afstemmen en gaan we de problemen aanpakken.
Niet in alle gevallen verdwijnen de lichamelijke klachten volledig. Ontspanningsoefeningen en het vinden van een evenwicht tussen inspanning en rust zijn belangrijk in het behandelproces. Het hervatten van bewegen op een veilige en verantwoorde manier kan bijdragen aan het herstel. Daarnaast richt de behandeling zich ook op het omgaan met de gevolgen van de klachten in het dagelijks leven, zodat je er minder last van hebt.
Samenwerking met andere zorgverleners binnen de ggz kan bijdragen aan een integrale behandeling.
Psychische klachten met een lichamelijke oorzaak
Als je door een ziekte of door letsel lichamelijke klachten hebt, kan het erg moeilijk zijn om hiermee om te gaan. Je kunt hierbij denken aan een ongeval met blijvend letsel (zoals whiplash, gecompliceerde botbreuken), een chronische aandoening (zoals diabetes, reuma) of een terminale ziekte (zoals kanker, COPD).
Het proces van de diagnose, acceptatie, behandeling en de (blijvende) lichamelijke beperkingen kan veel van je vragen. Herstel bij chronische ziekten draait vaak om het vinden van een nieuw evenwicht en het aanpassen van wat je van het leven verwacht. Gespecialiseerde afdelingen binnen het ziekenhuis of revalidatiecentrum kunnen patiënten met complexe lichamelijke klachten ondersteunen bij het omgaan met deze gevolgen. Het kan moeilijk zijn om je aan de nieuwe situatie aan te passen, dat wil zeggen een leven dat anders is dan het leven dat je kende of verwachtte. Misschien voel je je gestrest over zaken als je gezinsleven of je carrière. Je kunt je eenzaam voelen als anderen om je heen niet goed kunnen begrijpen wat je doormaakt, en je kunt verwarring of somberheid voelen bij zoveel verandering.
Het opbouwen van vertrouwen in het behandelproces is belangrijk om beter om te kunnen gaan met de gevolgen van ziek zijn. Daarnaast kan het herkennen en uiten van emoties helpen bij het verwerken van veranderingen in stemming en het omgaan met de gevolgen van ziekte.
Behandeling psychische klachten met een lichamelijke oorzaak
De begeleiding van cliënten met psychische klachten als gevolg van ziekte of lichamelijke gezondheidsproblemen, is afhankelijk van de klachten en de behoeften van de cliënt. De begeleiding richt zich op het bevorderen van herstel en het leren omgaan met de gevolgen van de klachten. Het herkennen en uiten van emoties is een belangrijk onderdeel van het verwerkingsproces. De begeleiding zal met name gericht zijn op acceptatie, verwerking en het leren omgaan met de nieuwe situatie. In overleg kan worden besloten om ook de gezinsleden in de behandeling te betrekken.
Het opbouwen van vertrouwen tussen cliënt en behandelaar is essentieel voor een succesvolle begeleiding.
Contact Psychologen Amsterdam
Herken je je klachten en heb je behoefte aan hulp of heb je gewoon een vraag over je klachten? Bel dan voor een afspraak of stuur een bericht
