Wat is ADHD (attention deficit hyperactivity disorder)?
ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder en wordt gekenmerkt door aandachtstekort en hyperactiviteit. ADHD symptomen zijn zeer divers en kunnen bestaan uit onoplettendheid, rusteloosheid, concentratieproblemen, impulsiviteit en moeite met het reguleren van gedrag. Deze symptomen zijn vaak al in de kindertijd aanwezig en kunnen het dagelijks functioneren op school, thuis en in sociale situaties beïnvloeden. Onvoldoende aandacht, oftewel het snel afgeleid zijn en moeite hebben om de aandacht vast te houden, is een kernsymptoom van ADHD.
Veel mensen hebben van tijd tot tijd last van concentratieproblemen of onoplettendheid. Het is heel herkenbaar, je kunt je autosleutels weer niet vinden, je bent door de drukte een afspraak vergeten of tijdens een vergadering kun je je aandacht er maar niet bij houden. Dat wil nog niet zeggen dat je last hebt van ADHD. Mensen met ADHD ervaren vaak een overvloed aan gedachten en ideeën tegelijk, wat bijdraagt aan hun concentratieproblemen en innerlijke onrust.
Er is pas sprake van ADHD (aandachtstekortstoornis) als de symptomen zodanig ernstig zijn dat ze je leven op veel gebieden negatief beïnvloeden, zoals studie, werk, gezinsleven, financiën of sociale situaties. Hyperactiviteit kan zich uiten in lichamelijke onrust, zoals voortdurend bewegen of niet stil kunnen zitten. Problemen met executieve functies, zoals plannen, organiseren en doelgericht gedrag, spelen vaak een rol bij schoolprestaties en het omgaan met prikkels. Veel mensen zoeken pas hulp als ze op latere leeftijd tegen problemen aanlopen die kunnen wijzen op ADHD.
De diagnose ADHD krijgt men op basis van specifieke criteria uit de DSM-5. Voor kinderen geldt dat er minimaal zes symptomen van onoplettendheid of hyperactiviteit-impulsiviteit aanwezig moeten zijn, voor volwassenen minimaal vijf. De symptomen moeten vóór het twaalfde levensjaar zijn begonnen, op meerdere plekken en gedurende langere tijd aanwezig zijn, en het functioneren beïnvloeden. Het diagnostisch proces bestaat vaak uit interviews, vragenlijsten en gedragsobservaties. ADHD wordt geclassificeerd als een neurobiologische en psychiatrische stoornis en komt vaak samen voor met andere psychiatrische stoornissen, zoals angststoornissen en stemmingsstoornissen. Of iemand ADHD krijgt, hangt af van verschillende factoren zoals erfelijkheid, vroege geboorte en omgevingsinvloeden. Er is veel wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de oorzaken, neurobiologie, diagnose en behandeling van ADHD.
ADHD is één van de bekendste en meest voorkomende stoornissen in de ontwikkeling bij kinderen en adolescenten. ADHD is een brede term en de aandoening kan van persoon tot persoon verschillen. In Nederland wordt geschat dat ongeveer 3,6% van de jongeren onder de 18 jaar ADHD heeft. ADHD wordt bij jongens drie keer vaker vastgesteld dan bij meisjes, hoewel meisjes vaker onoplettende symptomen hebben die soms over het hoofd worden gezien. Ongeveer 60% van de kinderen met ADHD blijft ook als volwassenen met ADHD kampen met symptomen, hoewel deze in de volwassenheid kunnen verdwijnen of in mindere mate aanwezig blijven. Volwassenen met ADHD ervaren vaak nog steeds uitdagingen in werk en relaties. De symptomen van ADHD kunnen dus veranderen naarmate iemand ouder wordt: hyperactiviteit en impulsiviteit nemen vaak af, terwijl innerlijke onrust en onoplettendheid in mindere mate kunnen blijven bestaan.
Onderverdeling ADHD
De belangrijkste symptomen van ADHD zijn onoplettendheid, hyperactiviteit en impulsiviteit, hoewel niet alle symptomen bij alle mensen met ADHD zullen voorkomen.
ADHD is onderverdeeld in de volgende drie categorieën:
- overwegend hyperactief-impulsief type. Dit type ADHD kenmerkt zich door hyperactiviteit, de behoefte aan constante beweging en impulsief gedrag. Een opvallend symptoom is moeilijk stilzitten; mensen met dit type hebben vaak moeite om rustig te blijven zitten. Impulsiviteit betekent hierbij dat iemand handelt zonder na te denken of te plannen, waardoor het lastig is om handelingen te stoppen en dit tot problemen kan leiden in verschillende situaties.
- overwegend onoplettend type, gekenmerkt door een aandachtstekortstoornis en concentratieproblemen. Dit wordt ook wel het onoplettende beeld genoemd. Bij dit type ADHD ontbreekt de hyperactiviteit of impulsiviteit. In plaats daarvan ben je gemakkelijk afgeleid, heb je moeite om de aandacht erbij te houden en ervaar je vaak innerlijke onrust. Het onoplettende beeld komt vaker voor bij meisjes, maar wordt minder vaak herkend omdat de symptomen minder opvallend zijn dan bij het hyperactieve type.
- gecombineerd type. Bij dit type ADHD vertoon je impulsief en hyperactief gedrag, ben je snel afgeleid en heb je moeite om alert te blijven.
Kenmerken hyperactief-impulsief type ADHD
- moeite met stilzitten, friemelen met je handen, bewegen met je voeten;
- weinig geduld en moeite met wachten;
- je staat op van je stoel terwijl dit niet gepast is (in de klas of tijdens een vergadering);
- veel praten, doordraven en blijven herhalen;
- je onderbreekt vaak andere mensen;
- je geeft al antwoord voordat de vraag is gesteld;
- je neemt risico’s en overziet de gevolgen van je acties niet voldoende;
- snel boos worden of makkelijk prikkelbaar zijn.
Impulsiviteit bij ADHD houdt in dat iemand handelt zonder na te denken, snel boos kan worden of makkelijk prikkelbaar is.
Kenmerken onoplettend type ADHD (ADD)
- gemakkelijk afgeleid, je hebt moeite om je aandacht te houden bij taken of activiteiten die je niet leuk vindt of je niet interesseren;
- vergeetachtigheid bij dagelijkse dingen;
- je vergeet of verliest belangrijke dingen die nodig zijn voor taken en activiteiten;
- moeite met het volgen van instructies;
- snel verveeld raken met een taak en moeite hebben om deze te voltooien;
- je lijkt niet te luisteren als er tegen je wordt gesproken;
- gebrek aan aandacht voor details of je maakt eenvoudige fouten (slordigheid);
- je hebt problemen met het organiseren en vooruit plannen van taken;
- je houdt niet van en vermijdt taken die langdurige mentale inspanning vereisen;
- innerlijke onrust, een subtiele maar veelvoorkomende klacht bij mensen met ADHD, die zich uit in een gevoel van rusteloosheid dat zowel mentaal als fysiek kan zijn en kan leiden tot concentratieproblemen, impulsiviteit en emotionele ontregeling.
Het overwegend onoplettend type ADHD wordt ook wel ADD genoemd. ADD staat voor Attention Deficit Disorder oftewel een aandachtstekortstoornis.
De symptomen van ADHD (hyperactief en impulsief) zijn al vroeg bij kinderen zichtbaar, zoals storend gedrag, beweeglijkheid, lawaaierigheid of minder goede schoolresultaten. De symptomen van ADD vallen minder op en worden vaak niet herkend, mede doordat klachten als innerlijke onrust minder zichtbaar zijn.
Symptomen van ADHD kunnen per persoon variëren van mild tot ernstig. Sommige mensen zijn gemakkelijk onoplettend of hyperactief bij het uitvoeren van een taak die ze niet leuk vinden, maar ze hebben de mogelijkheid om zich te concentreren op taken die ze wel leuk vinden.
Kinderen met ADHD
Kinderen met ADHD vallen vaak op door hun drukke en impulsieve gedrag, moeite met stilzitten en het snel afgeleid zijn. Bij kind ADHD worden deze kenmerken vaak al op jonge leeftijd herkend, waardoor het belangrijk is om ADHD tijdig te diagnosticeren bij jonge kinderen. Deze kenmerken van ADHD kunnen in het dagelijks functioneren voor uitdagingen zorgen, bijvoorbeeld op school of in sociale situaties met leeftijdsgenoten. Kinderen met ADHD vinden het vaak lastig om zich aan regels te houden of taken af te maken. Het is belangrijk te beseffen dat kinderen met ADHD niet expres “lastig” zijn; hun gedrag is een direct gevolg van hoe hun hersenen informatie verwerken en reageren op prikkels.
De diagnose ADHD wordt gesteld door een professional, zoals een kinderarts of psycholoog, die kijkt naar een reeks kenmerken zoals onoplettendheid, hyperactiviteit en impulsiviteit. Het herkennen van deze symptomen is essentieel, omdat kinderen met ADHD vaak ongeconcentreerd gedrag laten zien, dingen kwijt raken of moeite hebben met het organiseren van hun schoolwerk. Vaak wordt pas hulp gezocht als een kind op school of thuis tegen problemen aanloopt. Het is daarnaast belangrijk om te onderzoeken of het gedrag niet door andere aandoeningen wordt veroorzaakt die op ADHD lijken, zoals slaapstoornissen of gehoorproblemen, om een juiste diagnose te stellen.
ADHD ontstaat door een samenspel van genetische factoren en omgevingsinvloeden. Zo blijkt uit verschillende studies dat kinderen van wie de moeder tijdens de zwangerschap rookt, alcohol drinkt of veel stress ervaart, een verhoogd risico hebben op ADHD. Ook kinderen die te vroeg geboren worden of een laag geboortegewicht hebben, ontwikkelen later vaker ADHD. Sommige hersendelen van mensen met ADHD vormen zich langzamer in de kindertijd dan bij andere kinderen.
Kinderen met ADHD kunnen moeite hebben om hun aandacht ergens bij te houden, raken snel verveeld en vinden het lastig om taken af te maken. Ze kunnen impulsief reageren, wat soms leidt tot ongewenst gedrag of conflicten met anderen. Daarnaast zijn ze vaak vergeetachtig en raken ze spullen kwijt, wat op school en thuis voor problemen kan zorgen. Kinderen met ADHD hebben vaak extra ondersteuning nodig op school, zoals extra begeleiding of aangepaste opdrachten, om goed te kunnen meekomen. Door hun gedrag lopen ze ook een groter risico om sociaal buitengesloten te worden, wat kan leiden tot gevoelens van eenzaamheid en isolatie.
Het is belangrijk dat ouders, leerkrachten en andere betrokkenen kinderen met ADHD ondersteunen door structuur te bieden, duidelijke afspraken te maken en positieve bekrachtiging te geven. Ouders, leerkrachten en jongeren kunnen leren beter met ADHD om te gaan door bijvoorbeeld gedragstherapie, aanpassingen in de omgeving en het aanleren van zelfregulatie. Het vergroten van het zelfvertrouwen en het bieden van sociale steun helpt kinderen om beter met hun impulsiviteit en hyperactiviteit om te gaan. Ook het aanleren van strategieën om emoties te reguleren en rustmomenten in te bouwen kan een positief effect hebben op hun dagelijks functioneren. Voor jongeren met ADHD is passende ondersteuning en het ontwikkelen van zelfregulatievaardigheden extra belangrijk, zodat zij beter kunnen omgaan met de uitdagingen op school en in sociale situaties.
Soms kunnen kinderen met ADHD ook andere psychische stoornissen ontwikkelen, zoals angststoornissen of depressie. Het is daarom belangrijk om signalen van psychische problemen tijdig te herkennen en passende hulp te bieden, zodat kinderen niet overbelast raken of in een burn-out terechtkomen.
Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie biedt uitgebreide informatie en praktische richtlijnen voor ouders, leerkrachten en hulpverleners over de behandeling van ADHD bij kinderen. Door een combinatie van medicatie, gedragstherapie en ondersteuning kunnen kinderen met ADHD leren omgaan met hun kenmerken en hun talenten ontwikkelen. Zo kunnen zij, ondanks de lastige kanten van ADHD, hun volle potentieel bereiken en een positieve bijdrage leveren aan hun omgeving.
Symptomen ADHD bij volwassenen
De symptomen van ADHD die volwassenen ervaren, komen grotendeels overeen met de symptomen die optreden bij kinderen en tieners. Volwassenen met ADHD hebben echter vaak te maken met andere uitdagingen en verschillen in symptomen ten opzichte van kinderen, zoals meer subtiele klachten en problemen in het dagelijks functioneren. De aandoening groeit mee, hetgeen kan betekenen dat de ernst van sommige symptomen kan veranderen tijdens de overgang naar de volwassenheid.
De vaak opvallende drang om te bewegen bij kinderen (fysieke hyperactiviteit) heeft de neiging om op volwassen leeftijd af te nemen en kan veranderen in de richting van innerlijke rusteloosheid, ongeduld, grillig gedrag en snel en veel praten. Bij sommige mensen kunnen de symptomen in de volwassenheid verdwijnen, terwijl bij anderen de klachten in mindere mate blijven bestaan. Daarentegen heeft onoplettendheid de neiging om erger te worden naarmate de druk van het volwassen leven toeneemt. Symptomen van ADHD bij volwassenen zijn vaak subtieler dan symptomen bij kinderen. En zowel de aard als de ernst van de symptomen verschillen van persoon tot persoon.
Ongeveer 60% van de kinderen met ADHD blijft symptomen ervaren tot in de volwassenheid. Veel volwassenen met ADHD rapporteren dat het hen extra moeite kost om hun leven te organiseren, werk en relaties te onderhouden en dagelijkse taken te plannen. Dit kan leiden tot problemen in werk, sociale relaties en het dagelijks functioneren. Volwassenen met ADHD vinden het vaak lastig vindt om structuur aan te brengen in hun leven en ervaren hierdoor langdurige uitdagingen. Het is daarom belangrijk om te leren hoe je met ADHD-symptomen kunt mee omgaan, bijvoorbeeld door therapie, coaching of aanpassingen in de omgeving.
Onderstaande symptomen van ADHD kunnen bij volwassenen voorkomen:
- onzorgvuldigheid en gebrek aan aandacht voor detail;
- voortdurend nieuwe taken beginnen voordat de oude taken zijn afgerond;
- slechte organisatorische vaardigheden;
- onvermogen om te focussen of prioriteiten te stellen;
- voortdurend dingen kwijtraken;
- vergeetachtigheid, rusteloosheid en prikkelbaarheid;
- voor je beurt spreken, moeite met zwijgen en anderen vaak onderbreken;
- stemmingswisselingen, prikkelbaarheid en een verhoogde kans op een of een angststoornis;
- onvermogen om met stress om te gaan;
- extreem ongeduldig;
- impulsief zijn, wat leidt tot slechte besluitvorming;
- risico’s nemen bij activiteiten, vaak met weinig of geen aandacht voor persoonlijke veiligheid of de veiligheid van anderen – bijvoorbeeld gevaarlijk rijden.
Behandeling ADHD
Aangezien de symptomen van ADHD per persoon kunnen verschillen, wordt de behandeling afgestemd op de individuele problemen en behoeften van de cliënt.
Psychologische begeleiding kan je helpen om beter om te gaan met de symptomen van ADHD. Tijdens de behandeling krijg je praktische handvatten aangereikt om bijvoorbeeld beter je aandacht te beheersen, problemen op te lossen, te organiseren, te plannen en prioriteiten te stellen of hoe je beter om kunt gaan met stressvolle situaties.
De behandeling van ADHD bestaat vaak uit een combinatie van therapie, coaching en medicatie, altijd afgestemd op wat mensen met ADHD nodig hebben. Structuur en routine, zoals vaste tijden voor opstaan en werken, zijn belangrijk om het dagelijks functioneren te ondersteunen. Acceptatie van ADHD helpt om de lastige kanten beter te begrijpen en stimuleert het zoeken naar passende activiteiten en een gezonde levensstijl. Regelmatige lichaamsbeweging kan daarnaast een positieve invloed hebben op stemming en concentratie.
Classificatie ADHD
ADHD is een neurobiologische aandoening die wordt ingedeeld volgens een classificatie van kenmerken. Deze classificatie adhd helpt om de verschillende vormen en symptomen van ADHD te onderscheiden en maakt het mogelijk om de behandeling beter af te stemmen op het individuele profiel van de cliënt.
Diagnose ADHD
De diagnose ADHD wordt gesteld door een professional, zoals een kinderarts, psycholoog of psychiater, op basis van een reeks kenmerken van ADHD die zich uiten in onoplettendheid, hyperactiviteit en impulsiviteit. Het is belangrijk om te kijken naar de context en de impact van de symptomen op het dagelijks functioneren. De diagnose adhd is een eerste stap om passende ondersteuning te bieden.
ADHD symptomen
De kenmerken van ADHD kunnen per persoon verschillen. Mensen met ADHD ervaren vaak problemen met concentratie, impulsief gedrag en innerlijke onrust. Deze symptomen kunnen leiden tot psychische problemen en uitdagingen in sociale situaties, op school of op het werk.
Kind ADHD en kinderen met ADHD
Kinderen met ADHD laten vaak duidelijk kenmerken van adhd zien, zoals druk en impulsief gedrag, moeite met stilzitten en snel afgeleid zijn. Het is belangrijk dat zij vroegtijdig worden herkend en ondersteund. Het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie biedt hiervoor betrouwbare informatie en richtlijnen om kinderen met adhd en hun omgeving te helpen omgaan met de lastige kanten van deze aandoening.
Contact Psychologen Amsterdam
Herken je jouw klachten en heb je behoefte aan hulp of heb je gewoon een vraag over de behandeling van je ADHD klachten? Bel dan voor een afspraak of stuur een bericht naar Psychologen Amsterdam.
