Over posttraumatische stressstoornis (PTSS)
Heb je een schokkende of ingrijpende gebeurtenis meegemaakt? Heb je daarna stressklachten, nachtmerries, paniekaanvallen, concentratieproblemen of vermijd je plekken of situaties die je herinneren aan het trauma? Herken je deze klachten, dan kan het zijn dat je een posttraumatische stressstoornis (PTSS) hebt.
Het is heel normaal om na een schokkende gebeurtenis klachten te ervaren, zelfs als je goede steun krijgt van je omgeving.
Wat is PTSS, wat zijn de symptomen, de oorzaken, de gevolgen en hoe kunnen we je helpen.
Het is belangrijk om klachten van PTSS altijd met je huisarts te bespreken.
Wat is PTSS?
Posttraumatische stressstoornis (PTSS) is een psychische aandoening, die kan optreden na het meemaken of getuige zijn van een schokkende, traumatische gebeurtenis. De situatie is levensbedreigend of kan leiden tot ernstig lichamelijk of geestelijk letsel. Het kan gaan om een eenmalige gebeurtenis, zoals een gewelddadige overval, een auto-ongeluk, brand of verkrachting of om een reeks van schokkende ervaringen zoals een oorlogssituatie, seksueel misbruik, langdurig gepest worden of (geestelijke of lichamelijke) mishandeling.
Veel mensen ervaren emotionele klachten na een traumatische gebeurtenis. Deze klachten verdwijnen meestal na een aantal maanden weer als het trauma is verwerkt. Als je het trauma niet (volledig) hebt verwerkt, kan er sprake zijn van PTSS. Schokkende ervaringen die iemand alleen meemaakt, zijn vaak moeilijker te verwerken dan gebeurtenissen waarbij meerdere mensen betrokken zijn.
Het ontwikkelen van PTSS kan per persoon heel verschillend zijn. In de meeste gevallen ontstaan de symptomen tijdens de eerste maand na een traumatische gebeurtenis. In een minderheid van de gevallen kan het maanden of zelfs jaren duren voordat de symptomen zich voordoen. Sommige mensen met PTSS ervaren lange periodes waarin hun symptomen minder zijn, gevolgd door periodes waarin ze erger worden. En andere mensen hebben constant ernstige symptomen. Ieders ervaring met trauma is uniek, en het gevoel van de persoon telt altijd.
Oorzaken van PTSS
Een posttraumatische stressstoornis (PTSS) ontstaat vaak na het meemaken van een schokkende gebeurtenis die diepe indruk maakt. Denk hierbij aan een traumatische ervaring zoals een natuurramp, oorlog, ernstig ongeluk, fysiek of seksueel geweld, mishandeling of de plotselinge dood van een dierbare. Ook langdurige blootstelling aan ingrijpende gebeurtenissen, zoals kindermishandeling of huiselijk geweld, kan leiden tot PTSS. Niet iedereen die een nare gebeurtenis meemaakt, ontwikkelt een posttraumatische stress stoornis. Toch blijkt uit wetenschappelijk onderzoek dat bepaalde risicofactoren de kans op PTSS verhogen. Zo lopen mensen met een laag zelfbeeld, een jonge leeftijd of een voorgeschiedenis van psychische klachten een verhoogde kans om PTSS te ontwikkelen na een traumatische gebeurtenis. Ook het ontbreken van sociale steun en het meemaken van meerdere nare dingen vergroten het risico. Het is belangrijk te beseffen dat PTSS iedereen kan treffen, ongeacht achtergrond of leeftijd, wanneer men geconfronteerd wordt met een ingrijpende gebeurtenis.
Symptomen PTSS
De symptomen van PTSS kunnen sterk variëren van persoon tot persoon. Ook de heftigheid van de klachten verschilt per persoon. Als je last hebt van PTSS, ervaar je over het algemeen één of meerdere van onderstaande symptomen.
Naast deze symptomen kunnen bij post traumatische stress stoornis ook andere klachten voorkomen, zoals depressieve gevoelens of angst, die per persoon verschillen.
1. Herbelevingen
Het meest kenmerkende symptoom van PTSS zijn herbelevingen. Dit is wanneer je de traumatische gebeurtenis onvrijwillig en levendig opnieuw beleeft in de vorm van flashbacks, nachtmerries, verontrustende beelden of lichamelijke gewaarwordingen, zoals pijn, zweten, misselijkheid of beven. In je dromen kun je dezelfde nare ervaringen opnieuw beleven, wat een verlengstuk is van de herinneringen aan het trauma. Herbelevingen zijn vaak het gevolg van een niet-verwerkt psychotrauma.
Sommige mensen hebben constant negatieve gedachten over hun ervaring en stellen zichzelf herhaaldelijk vragen die een verwerking in de weg staan. Ze kunnen zich bijvoorbeeld afvragen waarom de gebeurtenis hen is overkomen en of ze er iets aan hadden kunnen doen om het te voorkomen. Dit kan leiden tot schuldgevoelens of schaamte.
2. Vermijdingsgedrag
Proberen om niet aan de traumatische gebeurtenis herinnerd te worden, is een ander belangrijk kenmerk van PTSS. Dit betekent meestal dat je bepaalde mensen of plaatsen die je aan het trauma herinneren, vermijdt en er niet over wilt praten. Vermijdingsgedrag kan ertoe leiden dat je je persoonlijke routine verandert. Bijvoorbeeld, na een ernstig auto-ongeluk lukt het je niet om zelf nog auto te rijden of met iemand mee te rijden in de auto. Daarnaast komt het vaak voor dat mensen met post traumatische stress stoornis nergens zin in hebben, bijvoorbeeld in contact met anderen, werk of school. Dit gebrek aan motivatie en interesse kan het dagelijks functioneren sterk beïnvloeden.
Veel mensen met PTSS proberen herinneringen aan de gebeurtenis uit hun hoofd te duwen, waarbij ze zichzelf vaak afleiden met werk of hobby’s. Sommige mensen proberen met hun gevoelens om te gaan door helemaal niets te voelen. Dit staat bekend als emotionele verdoving.
3. Spanning (op scherp staan)
Bij post traumatische stress stoornis gaat het vaak om een reactie op een eerdere traumatische gebeurtenis. Als je PTSS hebt, kun je erg angstig zijn (terwijl er geen reëel gevaar is) en kun je het moeilijk vinden om te ontspannen. Je bent je mogelijk constant bewust van bedreigingen en je schrikt gemakkelijk. Mensen met PTSS worden vaak snel boos. Dit leidt vaak tot prikkelbaarheid, boze uitbarstingen, slaapproblemen (slapeloosheid), moeite met concentreren en je bent extreem alert en op je hoede. Daarnaast komt het voor dat mensen met PTSS snel schrikken.
4. Andere problemen
Mensen met PTSS kunnen ook andere problemen hebben, zoals depressie, angst, fobieën, drugs- of alcoholverslaving, hoofdpijn, duizeligheid, pijn op de borst en buikpijn. PTSS beïnvloedt ernstig je dagelijks leven en leidt soms tot relatieproblemen of problemen op je werk/studie.
Wat is complexe PTSS?
Je kunt complexe PTSS ontwikkelen na een eenmalige traumatische ervaring, maar de kans is groter dat je complexe PTSS ontwikkelt na een langdurige en herhaaldelijke blootstelling aan extreem stressvolle situaties, denk aan emotionele, fysieke en/of seksuele mishandeling, verwaarlozing, huiselijk geweld of wonen in een oorlogsgebied.
Bij complexe PTSS kun je naast de eerdergenoemde kenmerken van PTSS ook last hebben van de volgende symptomen:
- Een negatief zelfbeeld, je ziet jezelf negatief en je hebt gevoelens van schuld, schaamte of hulpeloosheid.
- Je hebt moeite met het onderhouden van relaties en je vindt het lastig om andere mensen te vertrouwen.
- Je kunt moeilijk omgaan met je emoties. Dit kan zich uiten in impulsief reageren in de vorm van boosheid of woedeaanvallen. Maar emoties kunnen ook worden opgekropt, en dit kan dan leiden tot verdriet, angst of depressie.
- Je kunt een dissociatieve ervaring hebben. Dissociatie kan gezien worden als een beschermingsmechanisme tegen pijnlijke gevoelens die samenhangen met traumatische herinneringen. Je hersenen schakelen tijdelijk een deel van je bewustzijn uit, zoals bepaalde emoties, gedachten, waarnemingen of herinneringen.
Voorbeelden van dissociatie zijn: je hebt het gevoel jezelf van een afstand waar te nemen, verwarring over wat wel en niet echt is in je omgeving, of geheugenverlies dat niet is te verklaren door gewone vergeetachtigheid.
Diagnose van PTSS
De diagnose van posttraumatische stressstoornis (PTSS) wordt gesteld door een psycholoog of psychiater, meestal na een uitgebreid gesprek en onderzoek. Hierbij wordt gekeken naar de aanwezigheid van typische symptomen zoals nare herinneringen, nachtmerries, verhoogde waakzaamheid, angst en het vermijden van situaties die aan het trauma herinneren. Vaak wordt gebruikgemaakt van vragenlijsten om de ernst van de klachten en de impact op het dagelijks leven in kaart te brengen. Het kan soms lastig zijn om PTSS direct te herkennen, omdat klachten als depressie, angst of zelfs doodswensen ook kunnen voorkomen bij andere psychische stoornissen. Herkenning van de samenhang tussen deze symptomen en een eerdere traumatische gebeurtenis is daarom essentieel. Een tijdige en juiste diagnose is belangrijk om passende behandeling te kunnen starten en verdere gevolgen te voorkomen.
Gevolgen van PTSS
Een posttraumatische stressstoornis (PTSS) kan verstrekkende gevolgen hebben voor zowel het lichamelijk als psychisch welzijn. Veel mensen met PTSS ervaren naast psychische klachten ook lichamelijke gevolgen, zoals slaapproblemen, hoofdpijn, maagklachten en een verhoogde spanning in het lichaam. Daarnaast kan PTSS leiden tot problemen in relaties, moeite met het onderhouden van sociale contacten en een verhoogde kans op verslaving aan alcohol of drugs. De stoornis kan het dagelijks leven ernstig verstoren, waardoor het lastig wordt om dagelijkse dingen te doen of te genieten van sociale activiteiten. Wetenschappelijk onderzoek toont aan dat PTSS een ernstige psychische stoornis is die zonder behandeling vaak niet vanzelf overgaat. Gelukkig zijn er effectieve behandelmethoden, zoals psychotherapie en soms medicatie, waarmee de symptomen van PTSS kunnen verminderen of zelfs verdwijnen. Het is belangrijk om klachten bespreekbaar te maken met de omgeving en professionele hulp te zoeken, zodat herstel mogelijk wordt en de kwaliteit van leven verbetert.
PTSS behandeling
PTSS is goed te behandelen, maar het herstel van PTSS varieert. Sommige mensen herstellen binnen een paar maanden, terwijl anderen symptomen hebben die veel langer aanhouden. En bij sommige mensen wordt de aandoening chronisch. In dat geval bespreken we hoe je beter met je klachten om kunt gaan, zodat je er minder last van hebt in je dagelijks leven.
Professionele hulp is cruciaal om klachten van PTSS, zoals herbelevingen en vermijding, te verminderen.
Er zijn verschillende factoren die bij het herstelproces een rol spelen. Zoals het soort en de ernst van de traumatische gebeurtenis, was het een eenmalige gebeurtenis of was het een (langdurige) reeks van gebeurtenissen, jouw persoonlijk karaktereigenschappen en hoe je om kunt gaan met lastige situaties.
Als klachten van PTSS langer dan vier weken aanhouden, is het raadzaam om hulp te zoeken.
PTSS is vaak goed te behandelen met therapieën zoals EMDR, cognitieve verwerkingstherapie, exposure therapie, TG-CGT en Imaginaire Exposure. Deze therapieën helpen bij het verwerken van trauma en het emotioneel en mentaal integreren van de gebeurtenis en de bijbehorende gevoelens. Psychologische behandeling heeft de sterke voorkeur boven medicatie. EMDR en exposure therapie worden beschouwd als de meest effectieve behandelingen voor PTSS. PTSS is goed te behandelen en de klachten kunnen daardoor helemaal verdwijnen. Soms helpt het om ook medicijnen te slikken, bijvoorbeeld als iemand erg somber is. Een arts kan dan antidepressiva zoals SSRI’s voorschrijven.
EMDR therapie
Een trauma of PTSS is goed te behandelen, bijvoorbeeld met EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). EMDR is een effectief bewezen behandeltherapie, die vaak wordt toegepast als je last hebt van klachten na een traumatische gebeurtenis. Door middel van oogbewegingen ben je tegelijkertijd bezig met het heden en het verleden. Tijdens de behandeling denk je terug aan de schokkende gebeurtenis, terwijl je met je ogen de vinger van de therapeut volgt. Het ‘werkgeheugen’ wordt hiermee belast, waardoor de traumatische herinnering naar de achtergrond verdwijnt en je klachten afnemen.
Lees ook onze Trauma behandeling pagina, als je aanvullende informatie wilt over hoe we je PTSS klachten kunnen behandelen.
Contact Psychologen Amsterdam
Herken je jouw klachten en heb je behoefte aan hulp of heb je gewoon een vraag over de behandeling van PTSS? Bel dan voor een afspraak of stuur een bericht naar Psychologen Amsterdam.
