Over paniekaanvallen
Paniekaanvallen komen regelmatig voor. Sommige mensen ervaren regelmatig paniekaanvallen, bijvoorbeeld meerdere keren per week, wat kan wijzen op een paniekstoornis. Als paniekaanvallen frequent voorkomen, kan er sprake zijn van een paniekstoornis. Veel mensen ervaren één of twee keer een paniekaanval tijdens hun leven, bewust of onbewust. Paniekaanvallen worden vaak uitgelokt door stressvolle situaties. Het probleem verdwijnt meestal nadat een stressvolle periode is afgelopen.
Wat is een paniekaanval en wat is heftige angst?
Een paniekaanval is een korte periode van heftige angst en extreme angst die plotseling begint en gepaard gaat met fysieke symptomen, ook als er geen echt gevaar of duidelijke oorzaak is. De paniekaanvallen duren slechts een korte tijd, maar zijn zeer intens en vermoeiend. Tijdens een paniekaanval kun je verschillende lichamelijke gevoelens ervaren, zoals het sneller kloppen van het hart, zweten, trillen en een gevoel van spanning in het lichaam. Een paniekaanval gaat uiteindelijk altijd weer over.
De meeste mensen herstellen van paniekaanvallen zonder behandeling, maar sommigen ontwikkelen een paniekstoornis. Bij een paniekstoornis heb je terugkerende, onvoorspelbare paniekaanvallen, je bent angstig voor de volgende paniekaanval en je verandert je gedrag om een nieuwe aanval te voorkomen. Veel mensen zijn bang om opnieuw een paniekaanval te krijgen, waardoor ze situaties vermijden die een aanval kunnen uitlokken. De spanning die je tijdens een paniekaanval ervaart, kan ertoe leiden dat je situaties waarin je eerder een aanval had, gaat vermijden uit angst voor een nieuwe aanval. Dit vermijden versterkt de vicieuze cirkel: de angst voor een nieuwe aanval zorgt voor meer spanning en lichamelijke gevoelens, waardoor de kans op een nieuwe aanval toeneemt.
De frequentie van paniekaanvallen kan sterk variëren. Sommige mensen hebben wekelijkse of zelfs dagelijkse aanvallen gedurende een langere periode. Andere mensen kunnen een paar aanvallen per dag hebben en vervolgens weken of maanden geen enkele paniekaanval. Tijdens een aanval kun je het gevoel hebben dat je hoofd overloopt van gedachten of dat je de controle over je hoofd verliest, wat het gevoel van machteloosheid versterkt.
Paniekaanvallen worden vaak geassocieerd met de angststoornis agorafobie (ook wel straatvrees of pleinvrees genoemd). Agorafobie bij paniekaanvallen verwijst naar de angst voor bepaalde plaatsen waar de paniekaanval kan optreden, zoals drukke pleinen, het openbaar vervoer, de lift, een lange rij voor de kassa, etc. Door de angst kun je bepaalde plaatsen en situaties gaan vermijden. De angst en de vermijding vloeien voort uit het idee dat je moeilijk kunt ontsnappen of dat er geen mensen in de buurt zijn die je kunnen helpen als panieksymptomen zich voordoen.
Symptomen en lichamelijke gevoelens van een paniekaanval
Bij een paniekaanval heb je plotseling extreme angstgevoelens, die ernstige fysieke reacties met zich meebrengen. Je wordt duizelig, je krijgt hartkloppingen, je krijgt een versnelde hartslag, je gaat zweten, en je kunt een duizelig gevoel ervaren, wat een veelvoorkomend symptoom is. Je kunt het gevoel hebben dat je geen lucht krijgt, wat vaak samengaat met een benauwd gevoel. Veel mensen gaan tijdens een paniekaanval hyperventileren, waardoor ze het gevoel krijgen dat ze geen lucht krijgt en soms zelfs denken flauw te vallen. Je weet niet wat je overkomt. Je hebt het gevoel dat je de controle verliest over je lichaam en geest, je bent bang dat je flauw gaat vallen, je denkt dat je een hartaanval krijgt of zelfs dat je doodgaat. Aardingstechnieken, zoals het benoemen van dingen die je ziet en voelt, kunnen helpen tijdens een paniekaanval.
Naast de angstgevoelens zijn de symptomen voor iedereen verschillend. Veelvoorkomende lichamelijke en mentale kenmerken van een paniekaanval zijn: Om een paniekaanval te herkennen, let je op het gelijktijdig optreden van vier of meer symptomen zoals hartkloppingen, zweten, benauwdheid en duizeligheid.
- pijn of ongemak op de borst;
- duizeligheid, flauwvallen;
- angst om te overlijden;
- angst om de controle te verliezen;
- opvliegers of koude rillingen;
- misselijkheid, buikpijn of diarree;
- gevoelloosheid of tintelingen in de vingers;
- hartkloppingen, versnelde hartslag;
- kortademigheid, benauwdheid, snelle ademhaling of hyperventilatie;
- zweten;
- trillen of beven.
Tijdens een paniekaanval kun je ook het gevoel hebben dat alles onwerkelijk is, alsof je losstaat van de werkelijkheid. Zowel lichamelijke als mentale symptomen worden mede veroorzaakt door processen in de hersenen, zoals verstoringen in neurotransmitters. Omdat een paniekaanval heftige lichamelijke symptomen kan veroorzaken, kun je denken dat je ernstige gezondheidsproblemen hebt. Een paniekaanval kan bijvoorbeeld aanvoelen als een hartaanval of het gevoel geven dat je doodgaat; de angst om dood te gaan is een veelvoorkomend psychisch symptoom. Het gevoel dat je de controle verliest is hierbij heel kenmerkend. De angst om de controle te verliezen of gek te worden, en de angst om te sterven, zijn typische psychische symptomen tijdens een paniekaanval. Het is belangrijk om te leren deze lichamelijke symptomen goed te interpreteren, zodat je ze niet als gevaarlijk hoeft te zien. Over het algemeen staan de angst en de heftige symptomen niet in verhouding tot het gevaar van de situatie. Om met een paniekaanval om te gaan, focus op je ademhaling en probeer jezelf af te leiden.
Oorzaak van paniekaanvallen
Het ontstaan van een paniekstoornis is vaak niet geheel duidelijk, het is meestal een combinatie van risicofactoren. Mogelijke oorzaken zijn erfelijke aanleg, hormonale of chemische disbalansen, en externe factoren zoals langdurige stress. Erfelijke factoren of omgevingsfactoren verhogen mogelijk het risico bij het ontstaan ervan.
Vrouwen hebben meer kans om een paniekstoornis te ontwikkelen dan mannen. En als in jouw familie depressie of paniekstoornissen voorkomen, is het risico groter dat je kwetsbaar bent om ook een paniekstoornis te ontwikkelen. Erfelijkheid speelt hierbij een belangrijke rol, vooral wanneer angststoornissen in de familie voorkomen.
Ook negatieve of traumatische ervaringen in de kindertijd kunnen het risico op een latere angststoornis vergroten. Denk hierbij bijvoorbeeld aan verwaarlozing, overlijden van een ouder of alcoholmisbruik in het gezin. Angststoornissen zijn vaak de onderliggende oorzaak van paniekaanvallen.
Langdurige stress op volwassen leeftijd, zoals echtscheiding, verlies van je baan of overlijden van een familielid, kan echter ook bijdragen aan de ontwikkeling van een paniekstoornis.
Het gebruik van cafeïne en drugs kan paniekaanvallen uitlokken of verergeren. Cafeïne stimuleert het centrale zenuwstelsel en kan de stressrespons versterken, terwijl overmatig gebruik van drugs angstige gevoelens en paniekaanvallen kan veroorzaken.
Tijdens een paniekaanval produceert het lichaam grote hoeveelheden adrenaline. Deze adrenaline veroorzaakt de typische lichamelijke symptomen zoals een versnelde hartslag, zweten en een gevoel van dreiging. Adrenaline speelt een centrale rol in de vecht-of-vluchtreactie en de intense lichamelijke ervaring van een paniekaanval. Ondanks de heftige symptomen veroorzaakt een paniekaanval op zichzelf geen blijvende lichamelijke schade.
Wat gebeurt er tijdens een paniekaanval?
Tijdens een paniekaanval ervaart je lichaam een sterke reactie op een vermeend gevaar, hoewel er vaak geen daadwerkelijk gevaar is. Je krijgt last van intense lichamelijke gevoelens zoals een versnelde hartslag, zweten, trillen en een snelle ademhaling. Deze symptomen kunnen binnen enkele seconden opkomen en leiden tot een gevoel van controleverlies. Je gedachten kunnen tijdens een paniekaanval snel gaan en je kunt het gevoel krijgen dat je flauwvalt, een hartaanval krijgt of zelfs doodgaat. Dit versterkt de angst en kan de paniekaanval verergeren. Het is belangrijk om te weten dat deze lichamelijke en mentale reacties onderdeel zijn van de stressrespons van je lichaam en niet schadelijk zijn.
Angst voor een nieuwe paniekaanval en het vermijden van situaties
Na het ervaren van een paniekaanval ontstaat vaak de angst voor een nieuwe paniekaanval. Deze angst kan leiden tot vermijdingsgedrag, waarbij je situaties of plaatsen gaat vermijden waarvan je denkt dat ze een nieuwe aanval kunnen uitlokken, zoals onbekende situaties of het openbaar vervoer. Dit vermijdingsgedrag kan de vicieuze cirkel van angst versterken en je dagelijks leven beperken. Het doorbreken van deze angst en het leren omgaan met de gedachten en lichamelijke gevoelens die tijdens een paniekaanval ontstaan, is daarom een belangrijk onderdeel van de behandeling van paniekstoornissen. Mindfulness kan helpen om de aandacht af te leiden en het stressniveau te verlagen.
Gevolgen van paniekaanvallen
Als je een paniekstoornis hebt, heeft dat meestal enorme consequenties. Je kunt vaak je werk niet goed doen of zelfs je baan verliezen, het lukt niet om je sociale contacten te onderhouden of je krijgt relatie- of gezinsproblemen.
Omdat een paniekaanval heel beangstigend is, vermijd je meestal de plaatsen en situaties waar je een angstervaring hebt gehad. De neiging om angstige gevoelens te vermijden is begrijpelijk. Maar hoe meer je vermijdt, hoe groter de angst wordt en hoe meer je dagelijks leven kan worden aangetast. Je raakt geïsoleerd en je kunt vereenzamen.
Preventie van een nieuwe paniekaanval
Het voorkomen van een nieuwe paniekaanval begint bij het tijdig herkennen van de eerste signalen. Veel mensen merken dat een paniekaanval zich aankondigt door heftige angst, lichamelijke gevoelens zoals een drukkend gevoel op de borst, koude rillingen, een tintelend gevoel of duizeligheid. Ook kun je het gevoel krijgen dat je gaat flauwvallen of de controle verliest. Door deze onderstaande symptomen te leren herkennen, kun je sneller ingrijpen en voorkomen dat de paniekaanval verder escaleert.
Tijdens een paniekaanval gaat je lichaam vaak hyperventileren, wat kan leiden tot een snelle ademhaling, benauwdheid en een gevoel van spanning. Het stresshormoon adrenaline zorgt ervoor dat je hart sneller gaat kloppen en je spieren zich aanspannen. Dit kan beangstigend zijn, maar het is belangrijk om te weten dat deze lichamelijke klachten niet gevaarlijk zijn. Door bewust te letten op je ademhaling en rustig in en uit te ademen, kun je het stressniveau verlagen en de lichamelijke gevoelens onder controle houden.
Regelmatig paniekaanvallen kunnen leiden tot een paniekstoornis, waarbij de angst voor een nieuwe aanval een vicieuze cirkel van paniek en vermijding veroorzaakt. Vooral in bepaalde situaties, zoals in het openbaar vervoer, op een drukke straat of in onbekende situaties, kan de angst voor een nieuwe paniekaanval extra groot zijn. Het helpt om ontspanningsoefeningen te doen en jezelf gerust te stellen dat de paniekaanval altijd weer overgaat, hoe heftig de angst of spanning ook is.
Als je merkt dat je regelmatig paniekaanvallen krijgt of dat de angst voor een nieuwe aanval je leven gaat beheersen, is het verstandig om professionele hulp te zoeken. Een huisarts of psycholoog kan samen met jou de oorzaak van de paniekaanvallen onderzoeken en een passende behandeling opstellen. Zo kun je leren omgaan met de angst, de controle terugkrijgen en de vicieuze cirkel van paniek doorbreken.
Onthoud: een paniekaanval voelt heel intens, maar is niet gevaarlijk. Door de symptomen te herkennen, te werken aan ontspanning en tijdig hulp te zoeken, kun je de kans op een nieuwe paniekaanval verkleinen en weer met vertrouwen deelnemen aan het dagelijks leven.
Behandeling van paniekaanvallen met cognitieve gedragstherapie
Denk niet te gemakkelijk dat een paniekstoornis vanzelf wel overgaat. Zoek daarom op tijd hulp als je last hebt van een paniekstoornis. Het behandelen van klachten wordt lastiger naarmate je langer wacht en de duur van de behandeling zal toenemen.
Cognitieve gedragstherapie is een effectieve behandelmethode voor paniekaanvallen. Hierbij worden vaak exposure-technieken en cognitieve technieken ingezet om de vicieuze cirkel van angst te doorbreken. Ademhalingsoefeningen kunnen daarnaast helpen om panieksymptomen te verminderen. Bij ernstige of terugkerende paniekaanvallen kan een psycholoog gespecialiseerde begeleiding en verdere psychologische evaluatie bieden. Professionele hulp, zoals cognitieve gedragstherapie, is raadzaam als je regelmatig last hebt van paniekaanvallen. Je huisarts kan je verwijzen naar een psycholoog of andere specialist als je paniekklachten hebt en professionele hulp nodig is. Therapieën zoals cognitieve gedragstherapie kunnen langdurige voordelen bieden bij het beheersen van angst.
Tijdens de behandeling onderzoeken we waarom je last hebt van paniekaanvallen en we leren je hoe je lichamelijke reacties op je angsten kunt herkennen. Het doel is dat je paniekaanvallen en vermijdingsgedrag verminderen of verdwijnen, en dat je weer kunt genieten van het leven. Therapieën zoals cognitieve gedragstherapie kunnen langdurige voordelen bieden bij het beheersen van angst.
Paniekaanvallen behandeling pagina, als je aanvullende informatie wilt over hoe we je paniekklachten kunnen behandelen.
Hulp bij paniekaanvallen en paniekklachten
Herken je jouw klachten en heb je behoefte aan hulp of wil je meer weten over de behandeling van je paniekklachten? Neem dan gerust contact met ons op. Bel voor een afspraak of stuur een bericht. Wij staan klaar om je te ondersteunen en samen te kijken welke behandeling het beste bij jouw situatie past. Wacht niet te lang met hulp zoeken; hoe eerder je begint, hoe beter de kans op herstel.
